Βρείτε μας στο Facebook

English French German Italian Portuguese Russian Spanish Turkish

Κατασκευή ενός τρεχαντηριού σε ταρσανά του 19ου αιώνα

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo00.jpg

Διόραμα παραδοσιακού ναυπηγείου κατα το 19ο αιώνα. Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδας

Για να κατασκευάσουν ένα σκάφος οι ναυπηγοί κατά τον 18° και 19° αιώνα έπρεπε πριν από όλα να εξασφαλίσουν την κατάλληλη ξυλεία. Τα ξύλα τα έκοβαν το χειμώνα. Η καλύτερη εποχή ήταν ο Ιανουάριος όταν το φεγγάρι ήταν γεμάτο, γιατι τότε μόνο τα δένδρα είχαν όλους τους χυμούς στον κορμό τους. Οι ξυλοκόποι που έκοβαν τα ξύλα για τα ναυπηγεία, είχαν ιδιαίτερες γνώσεις για τα σχήματα τους και για τον τρόπο που έπρεπε να κοπούν.

Από το δάσος τα ξύλα μεταφέρονταν με ζώα μέχρι κάποιο ποτάμι ή χείμαρρο. Εκεί τα άφηναν να παρασυρθούν από το νερό για να μεταφερθούν στη θάλασσα σε κάποιο νησί ή παραλιακό μέρος που βρίσκονταν το καρνάγιο

Στάδια κατασκευής

Η διαμόρφωση της καρίνας και των ποδοσταμάτων
Αρχικά κόβεται η καρίνα, το ευθύγραμμο μακρύ ξύλο πάνω στο οποίο θα στηριχθούν οι νομείς (τα ημικυκλικά τμήματα που συνθέτουν το σώμα του πλοίου) και τα δύο ποδοστάματα, δηλαδή τα ξύλα που θα ορίζουν την πλώρη και πρύμνη του σκάφους.

Έπειτα συνδέεται η καρίνα με το πλωριό (στείρα) και το πρυμνιό ποδόσταμα. Το επάνω μέρος του πλωριού ποδοστάματος, το ΚΟΡΑΚΙ, αποτελεί ξεχωριστό ξύλο. Επάνω από την σύνδεση του πλωριού ποδόσταμου με την καρίνα, τοποθετείται ένα καμπύλο ενισχυτικό ξύλο το ΑΚΡΑΠΙ, ενώ στο μέσα μέρος της ένωσης του πρυμνιού ποδοστάματος με την καρίνα, τοποθετείται ένα ενισχυτικό ξύλο σε σχήμα ανάποδου 'Γ', ο ΣΚΟΡΠΙΟΣ. Στη συνέχεια σημειώνονται επάνω στην καρίνα οι θέσεις των νομέων και διαμορφώνονται οι εγκοπές μέσα στις οποίες θα τοποθετηθούν.

Στο επάνω μέρος της καρίνας διαμορφώνονται δύο λούκια, οι ΑΣΟΙ, ένα δεξιά και ένα αριστερά, για να "χωθούν" οι άκρες των μαδεριών του πετσώματος. Το ίδιο κάνουν και στις δυο πλαϊνές επιφάνειες των ποδοσταμάτων.

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo02.jpg

Η καρίνα, τα ποδοστήμστα και οι διαμορφωμένες εγκοπές (επάνω στην καρίνα) για τη τοποθέτηση των νομέων.

Η σχεδίαση των νομέων
Από το σχήμα των νομέων (στραβόξυλων) θα προκύψει και η τελική μορφή του σκάφους.

Ο τρόπος που σχεδίαζαν οι ναυπηγοί ένα σκάφος ήταν ένα από τα κυριότερα μυστικά τους και το φανέρωναν μόνο σε λίγους συνεχιστές της τέχνης τους, οι οποίοι συνήθως ήταν μέλη της οικογένειάς τους. Υπήρχαν τρεις τρόποι για να σχεδιάσουν ένα καράβι.

Σύμφωνα με τον πρώτο, χρησιμο-ποιούσαν κομμάτια από ξύλο (3 ή 5) με ειδικό σχήμα που αποτελούσαν το χνάρι. Αυτό με κατάλληλες προσαρμογές μπορούσε να αναπαράγει τα σχήματα των κεντρικών νομέων. Η μέθοδος αυτή ονομαζόταν μονόχναρο. Σύμφωνα με τον δεύτερο, σχεδίαζαν επάνω σε ξύλινο δάπεδο, τη σάλα, κάποια μέρη του σκάφους σε πραγματικό μέγεθος. Αυτή η μέθοδος ονομαζόταν σάλα. Τέλος, σύμφωνα με τον τρίτο και πιο εξελιγμένο τρόπο, κατασκεύαζαν σε μικρό μέγεθος το μισό σώμα του σκάφους, που λέγεται μισομόδελο και στην συνέχεια μετέφεραν τα σχήμα του μισσμόδελου στη σάλα. Για το τρεχαντήρι του διοράματος έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική του μονόχναρου.

Η συναρμολόγηση των νομέων
Ο κάθε νομέας στα μικρά σκάφη, αποτελείτο συνήθως από τρία κομμάτια, τη ΣΤΡΩΣΗ (ΕΔΡΑ) στο κάτω μέρος και τους ΣΚΑΡΜΟΥΣ στα δύο πάνω άκρα. Στα μεγαλύτερα σκάφη αποτελείτο από 5, 7 ή και παραπάνω κομμάτια. Στο τρεχαντήρι του διοράματος ο νομέας, αποτελείται από πέντε κομμάτια, την ΣΤΡΩΣΗ, τους ΣΚΑΡΜΟΥΣ δεξιά και αριστερά και τα ΜΑΝΤΑΛΙΑ στο πάνω μέρος των σκαρμών. Οι νομείς που είναι ριγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο λίγο πιο μπρος (στο διόραμα) δεν είναι νομείς για το υπό κατασκευή σκάφος, είναι απλώς ενδεικτικοί νομέων που αποτελούνται από 7 κομμάτια.

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo03.jpg

Η τοποθέτηση των στραβόξυλων

Αφού κατασκευαστούν οι μεσαίοι νομείς, τοποθετούνται μέσα στις ήδη δημιουργημένες εγκοπές. Μόλις έμπαινε το μεσαίο ζεύγος νομέων έλεγαν ότι το σκαρί «σταυρώθηκε». Ο καπετάνιος έσφαζε έναν κόκορα και το κεφάλι του μαζί με έναν σταυρό, καρφώνονταν στο επάνω μέρος του πλωριού ποδοστάματος ως φυλαχτό για το καινούργιο σκάφος.

Μετά τοποθετούνται οι φούρμες, λεπτά μακρόστενα ξύλα που οι άκρες τους καταλήγουν στο πλωριό και στο πρυμνιό ποδόσταμα και εφάπτονται στην εξωτερική επιφάνεια των ήδη τοποθετημένων νομέων. Οι φούρμες μας δίνουν την τελική μορφή της γάστρας του τρεχαντηριού όπου με τη βοήθεια κάποιου σύρματος, αποτελούν τους οδηγούς για την κατασκευή των υπολοίπων. Οι τελευταίοι νομείς (τα ΒΑΘΥΚΑ, 3-4 στην πλώρη και άλλοι τόσοι στην πρύμνη), αποτελούνται από δύο μόνο σκέλη και αυτά στηρίζονται στις εσωτερικές ενισχύσεις (ακράπι & σκορπιό).

Μόλις ολοκληρώνονταν η τοποθέτηση των νομέων, το σκαρί ενισχύονταν με μία σειρά από διαμήκη και εγκάρσια ξύλινα στοιχεία, ώστε ο σκελετός να αντέχει σε οποιαδήποτε καταπόνηση από τα κύματα της θάλασσας κατά την πλεύση του σκάφους. Τα στοιχεία αυτά είναι τα εξής:

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo04.jpg

Το τρεχαντήρι έτοιμο για το πέτσωμα

Το ΣΩΤΡΟΠΙ: μακρύ, πλατύ μαδέρι που τοποθετείται στην πάνω επιφάνεια των στρώσεων κατά μήκους της καρίνας.

Οι ΣΤΡΑΓΑΛΙΕΣ: Δύο επιμήκη μαδέρια δεξιά και αριστερά από το σωτρόπι που εφάπτονται στο εσωτερικό των νομέων στα σημεία σύνδεσης των στρώσεων με τους σκαρμούς.

Οι ΤΣΑΠΕΣ: Είναι μαδέρια του πλευρικού πετσώματος που διατρέχουν το σκάφος από πλώρη σε πρύμνη και είναι στο ύψος του καταστρώματος.

ΟΙ ΛΟΥΡΟΙ: Είναι μαδέρια που καρφώνονται στην εσωτερική επιφάνεια των σκαρμών λίγο πιο κάτω από το ύψος που έχουν μπει οι τσάπες.

Τα ΚΑΜΑΡΙΑ: Είναι τα δοκάρια που είναι κάθετα στον διαμήκη άξονα και πάνω σε αυτά στηρίζεται το κατάστρωμα. Αντιστοιχεί ενα σε κάθε νομέα και τα άκρα του στηρίζονται στους λουρους.

Η ΤΡΥΠΗΤΗ: Είναι ενα δοκάρι σε κάθε πλευρά του σκάφους που ακουμπάει στην πάνω επιφάνεια των καμαριών και έχει τρύπες για να περνάνε από μέσα οι σκαρμοί.

Τα ΜΠΡΑΤΣΟΛΙΑ: Είναι ξύλα σε σχήμα Γ που το ένα τους άκρο καρφώνεται στην κάτω επιφάνεια του καμαριού και η άλλη στην εσωτερική επιφάνεια του σκαρμού.

Τα ΝΤΟΥΦΕΚΙΑ ΚΑΙ η ΦΟΥΡΝΙΣΤΗ: Είναι δύο ξύλα που πιάνουν με εγκοπές πάνω στα βαθυκά, τους τελευταίους νομείς της πρύμνης και συνδέονται στο ποδόστημα με ένα πλατύ ξύλο, την φουρνιστή.

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo05.jpg

Φωτογραφία του 1978 από τον Walter Werner

Το πέτσωμα του σκελετού
Μετά την ολοκλήρωση του σκελετού γινόταν η επικάλυψη του με σανίδες, δηλαδή το πέτσωμα. Οι σανίδες αυτές ήταν από μαλακότερο ξύλο από ότι εκείνο του σκελετού, για να μπορούν, λυγίζοντας, να πάρουν το καμπύλο σχήμα της επιφάνειας που κάλυπταν. Για να γίνουν πιο εύκαμπτες οι σανίδες βρέχονταν με θαλασσινό νερό ή ζεσταίνονταν στη φωτιά.

Μετά το πέτσωμα ακολουθεί το καλαψάτισμα. Δηλαδή η στεγανο-ποίηση του σκάφους. Ανάμεσα στους αρμούς των σανιδιών του πετσώματος σφήνωναν κορδόνι από φυτικές ίνες, το καλαφατικό υλικό, που ήταν αλειμμένο με πίσσα. Το σφήνωμα του κορδονιού γινόταν με μυτερά εργαλεία, τα κοπίδια και με τη ματσόλα. ένα ειδικό σφυρί.

Οταν τελείωνε και το καλαφάτισμα ακολουθούσαν το βάψιμο του σκάφους και η κατασκευή της ιστιοφορίας, το αρμάτωμα. Μετά με τη βοήθεια αρκετών ανδρών το κυλούσαν πάνω σε στρογγυλά ξύλα. μέχρι τη ναυπηγική σχάρα. Οταν πλησίαζε, το συγκρατούσαν με ένα χοντρό σχοινί το οποίο έδεναν σε έναν εργάτη. Στη συνέχεια αφαιρούσαν τα πλευρικά στηρίγματα (βάζα) που συγκρατούσαν το σκάφος και με τη βοήθεια του εργάτη γινόταν ομαλά η καθέλκυση του στη θάλασσα. Κατά τη διάρκεια της καθέλκυσης γίνονταν πάντα θρησκευτική τελετή και γλέντι που. ανάλογα με τις συνήθειες κάθε τόπου, παρουσίαζε και ιδιαίτερο χαρακτηριστικά.

b_180_0_16777215_00___images_stories_n_Articles_08002_Article_08002_Photo01.jpg

Το τρεχαντήρι έτοιμο για καθέλκυση

Σχετικές καταχωρήσεις