Στο πλαίσιο της προσπάθειας για τη δημιουργία ενός νέου μουσείου για τις ναυτικές και ναυπηγικές τέχνες στο Αιγαίο ο Δήμος Πυθαγορείου δημιούργησε το πρόγραμμα «Ανάδειξη του αρχαίου πλοίου Σάμαινα».

Σκοπός του έργου ήταν η μελέτη και ανάδειξη της ναυπηγικής παράδοσης της Σάμου και όλου του Αιγαίου κατά την αρχαιότητα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε...

Μία απαραίτητη κατά την άποψή μου αναδημοσίευση, έστω και εάν είναι αργά για το συγκεκριμένο παραδοσιακό σκαρί που θα διαβάσετε παρακάτω. Πρίν από αυτό βρέθηκαν άλλα πολλά στη θέση του. Μετά πήραν άλλα και άλλα σειρά, μέχρι που φθάσαμε στο σήμερα... και σίγουρα θα περιμένουμε και άλλα, όσο θα υπάρχουν ακόμη παραδοσιακά σκαριά.

Σήμερα, ακόμη για τον ίδιο κίνδυνο μιλάμε, για την ολοκληρωτική "παράδοση" της ξυλοναυπηγικής μας κληρονομιάς στην απροστάτευτη συνάμα ιστορία αυτού του τόπου. Χρόνια τώρα αναφερόμαστε στον κίνδυνο που έρχεται και καταλογίζουμε στους αρμοδίους υπευθύνους, την ίδια αδιαφορία, την ίδια ανυπαρξία πολιτικής βούλησης, πολιτιστικής ευαισθησίας, τα ίδια ακριβώς πράγματα δηλαδή. Μόνο που χρόνια τώρα πιά δεν είναι κίνδυνος... είναι ένα υπαρκτό, ζωντανό πολιτιστικό πρόβλημα, που τα αρνητικά του αποτελέσματα θα αφήσουμε συνειδητά να τα κληρονομήσουν οι επόμενες γενιές. Οι δικές μας γενιές.

Η διάσωση ενός παραδοσιακού σκάφους από τη θανατική του καταδίκη, σήμερα δυστυχώς δεν είναι σίγουρο οτι θα εξασφαλίσει και τη σωτηρία του. Ενδεχομένως, είτε με την γραφειοκρατία μας, είτε με την έλειψη οικονομικών πόρων, να καταδικάζεται τελικά σε κάτι άλλο, πουσαν αποτέλεσμα δε διαφέρει ουσιαστικά από την προηγούμενη. Στην ισόβεια δηλαδή απομόνωση μέχρι και τον τελικό μαρασμό. Η προσπάθεια διάσωσης της ξυλοναυπηγικής μας παράδοσης, δεν πρέπει να στοχεύει μόνο στη διατήρηση (ανα τύπο σκαριού) ενός, δύο ή και περισσότερων παραδοσιακών σκαφών, ως μουσειακά εκθέματα και μόνο. Χρειάζονται σίγουρα πολλά περισσότερα πράγματα να γίνουν. Ο naftotopos από αυτό εδώ το μικρό βήμα, κάνει ό,τι και όσα μπορεί με το ήθος και τον σεβασμό που αρμόζει σε αυτό εδώ το θέμα.

Ακολουθούν δύο σχετικά δημοσιεύματα που αφορούσαν στο «Χοζοβιώτισσα», το τελευταίο παραδοσιακό σκάφος που έπλεε στα νερά της Αμοργού πρίν αυτό ακολουθήσει το δρόμο της διάλυσης. Πηγή κειμένων και φωτογραφιών: http://myamorgos.blogspot.com/

"Τα φώτα μη σε κλέβουνε των πλοίων των μεγάλων...
αυτή για μας είναι η ζωή, η άλλη είναι των άλλων"

Η απαρχή της πραγματοποίησης ενός ονείρου παιδικού. Πάνε σχεδόν δέκα χρόνια που γνώρισα τον Πάνο, ναύτη στο Αιγαιώτισσα ΙΙ τότε. Μια από τις πρώτες κουβέντες που είχαμε ήταν για το όνειρο το παιδικό του: κάποτε να φτιάξει ένα σκαρί ξύλινο σαν τα παλιά τα πειρατικά, με πλώρη περήφανη καραβόσκαρου, μπαστούνι να σημαδεύει τον ουρανό, πρύμη καραβέλας με σκαλιστά πολλά και ακρόπρωρα.

Δεν ήταν ανάγκη να είναι μεγάλο, δώδεκα με δεκαπέντε μέτρα μόνο γιατί κατά πως λέει και ο στίχος: "Τα φώτα μη σε κλέβουνε των πλοίων των μεγάλων αυτή για μας είναι η ζωή, η άλλη είναι των άλλων".

Ήξερα κατά βάθος, πως αυτό που στους περισσότερους φάνταζε ρομαντική ονειροπόληση, κάποτε, όταν θα έρχονταν το πλήρωμα του χρόνου, θα άρχισε να αποκτά σάρκα και οστά ή καλύτερα καρίνα και στραβά, πέτσωμα και κατάστρωμα.Μια δεκαετία λοιπόν αργότερα, με τα σχέδια κατασταλαγμένα στο μυαλό και σχεδιασμένα επί χάρτου, βάλαμε πλώρη για το σκάριασμα... μόνοι δίχως ναυπηγούς, σε ταρσανά αυτοσχέδιο, κάπου στην Λευκάδα, να στήσουμε σάλες αρχέγονες, να βγάλουμε τα πρώτα χνάρια. Τόση ήταν η ζέση για το σκαρί... που τα χνάρια του ποδοστάματος της πλώρης , σχεδιάστηκαν ένα σούρουπο με το φεγγάρι μόνο να μας φωτίζει σε μια αυλή.

Η καρίνα, έπεσε σε μέρα που για τους πολλούς δεν ενδεικνύονταν. Ο Απρίλης είχε 13 (13/04 του 2008)  αλλά εμάς οι προλήψεις δεν μας πτόησαν. Την ίδια μέρα σκαρίαστηκαν  και τα δύο τα ποδοστάματα πρώτα το πρυμνιό και μετά της πλώρης. Οι εργασίες προχωράν αργά, υπάρχουν και οι κύριες ασχολίες μας που δεν μπορούν να περιμένουν. Ευελπιστούμε όμως σε ένα ενάμιση χρόνο να σηκώσει άγκυρα (αγγλικού ναυαρχείου κατά προτίμηση).

Πρώτες ύλες , ξύλο και μόνο ξύλο, κυπαρίσσι για την καρίνα και τα καμάρια, ευκάλυπτος για τα στραβά, ενιοτε και σκαμνιά και το κοράκι της πλώρης, φτελιά πολύχρονη για την πρύμη. Και έπονταν συνέχεια... κυπαρίσσι πάλι για στραγγαλιές & καδινοπνίχτες,  έλατο για γυριστά στην πλώρη. Βοηθητικά... παλιοσανίδα για τις φούρμες και κόντρα πλάκε για τα χνάρια.

Οι βάρκες των ελληνικών λιμνών και λιμνοθαλασσών αποτελούν πρωτόγονα κατασκευάσματα που δεν υπακούουν, σε καμιά σχεδόν περίπτωση, στους κανόνες της ναυπηγικής τέχνης. Οι κατασκευαστές τους - απλοί μαραγκοί, αγρότες ή ψαράδες των παραλιμνίων περιοχών - δεν έχουν καμιά ουσιαστική επαφή με το θαλασσινό στοιχείο και τις απαιτήσεις του.